03.01.2022 Zapobieganie przedawnieniom. Nowa taktyka organów podatkowych

Obserwujemy zdecydowanie negatywny oraz nieprzewidziany efekt tegorocznej uchwały NSA. Najwyraźniej organy podatkowe nie zamierzają zaprzestać instrumentalnego wykorzystywania przepisów w celu osiągnięcia zamierzonego skutku.

Enodo

Za sprawą Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiła się nadzieja na ukrócenie praktyki masowego, „profilaktycznego” wszczynania postępowań karnych skarbowych wszędzie tam, gdzie istnieje ryzyko przedawnienia zobowiązania podatkowego. W uchwale z 24 maja 2021 r. (sygn. akt I FPS 1/21) NSA wskazał, że ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia sprawy karnej skarbowej (art. 70 par. 6 pkt 1 w zw. z art. 70c ordynacji podatkowej) mieści się w granicach sądowej kontroli legalności decyzji podatkowej.

NSA potwierdził tym samym, że sąd administracyjny jest uprawniony, a nawet zobowiązany do zbadania, czy w danej sprawie wystąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego. W rezultacie, nie jest dopuszczalne automatyczne przyjmowanie, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego zawsze wywołuje skutki korzystne dla Skarbu Państwa (w postaci zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego) i jednocześnie niekorzystne dla podatnika. Ten bowiem ma prawo oczekiwać, że po upływie terminu przedawnienia jego zobowiązanie podatkowe wygaśnie.

Stanowisko przyjęte w uchwale NSA zasługuje na pełną aprobatę. Sąd administracyjny powinien przeciwdziałać nadużywaniu prawa przez organy administracji publicznej, w tym przez organy podatkowe.

 

Nowa taktyka

Okazuje się jednak, że uchwała NSA nie przyjęła się w praktyce organów podatkowych w taki sposób, jakiego oczekiwaliby podatnicy. Organy podatkowe zaczęły bowiem poszukiwać nowych sposobów, aby móc naprawiać własną opieszałość - poprzez ręczne sterowanie biegiem terminu przedawnienia.

Zamiast wszczynania postępowania karnego skarbowego, które może nie wywołać oczekiwanego przez organ skutku, zaczęto stosować inne środki, aby twierdzić, że termin przedawnienia nie upłynął. Zaczęto  koncentrować się na regulacjach ordynacji podatkowej dotyczących zabezpieczenia i egzekucji zobowiązań podatkowych oraz na przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.).

Obecnie popularnością cieszy się stosowanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji wymiarowej wydanej w pierwszej instancji oraz - w jego następstwie - zastosowanie środka egzekucyjnego. Stosowane jest również wydawanie przez organ podatkowy decyzji o zabezpieczeniu oraz następnie - zarządzenie zabezpieczenia.

Przy zastosowaniu takich instrumentów de facto nie dochodzi do upływu terminu przedawnienia poprzez przerwanie jego biegu lub zawieszenie biegu terminu. W praktyce organ podatkowy zyskuje dodatkowy czas na wymierzenie podatku oraz wydanie decyzji w obu instancjach.

W praktyce spotkaliśmy już przypadki wydania decyzji zabezpieczającej niedługo po wszczęciu postępowania podatkowego, w której określono przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego według „uznania” organu podatkowego. Postępowanie dowodowe było bowiem w bardzo wstępnej fazie i w związku z tym organ nie dysponował istotnymi dokumentami i informacjami, które pozwoliłyby na określenie zobowiązania  chociażby w przybliżonej wysokości.

 

Jak być powinno

Przypomnijmy, że, aby zobowiązanie podatkowe zostało zabezpieczone przed terminem płatności, zawsze muszą zostać spełnione konkretne przesłanki ustawowe, pozwalające organowi na zastosowanie tego trybu. Przede wszystkim musi wystąpić uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. W szczególności ma to miejsce, gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję.

Okoliczności te trzeba w danej sprawie w sposób należyty ustalić . Nie można posługiwać się urzędniczą arbitralnością, polegającą na przyjęciu, że w subiektywnej ocenie organu taka sytuacja w sprawie zachodzi.

Po wydaniu decyzji o zabezpieczeniu następuje zarządzenie zabezpieczenia, aby organ mógł już twierdzić, że termin przedawnienia tak szybko nie upłynie.

Należy mieć przy tym na uwadze, że postępowanie zabezpieczające to dotkliwa procedura. Jej wszczęcie wiąże się zazwyczaj z blokadą na rachunkach bankowych oraz niejednokrotnie poinformowaniem kontrahentów o zajęciu wierzytelności przysługujących podatnikowi. Podatnik może w ten sposób nadszarpnąć a nawet utracić zaufanie rynku, kontrahentów czy banku finansującego jego działalność. Przede wszystkim jednak, nie jest w stanie sam ustalić, jak długo ten stan niepewności będzie trwał, to znaczy, kiedy zostanie wydana decyzja wymiarowa, od której będzie mógł złożyć odwołanie, a potem skargę do sądu.

 

Warto skarżyć decyzje o zabezpieczeniu

Czy warto zatem skarżyć takie rozstrzygnięcia organów podatkowych? Zdecydowanie tak! Uchylenie decyzji o zabezpieczeniu może finalnie doprowadzić do cofnięcia formalnej przesłanki skutkującej zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.

Należy też mieć nadzieję, że z czasem sądy administracyjne stawią opór takim nagannym praktykom polegającym na instrumentalnym wykorzystywaniu przepisów prawa – podobnie jak stało się to z procederem wszczynania postępowań karnych skarbowych.

 

Andrzej Wapowski, Radca prawny, Senior Associate w ENODO Advisors.

 

Artykuł ukazał się w Dzienniku Gazeta Prawna z 27 grudnia 2021 r., (nr 250).

Pozostałe aktualności

20.06.2022

Związek usługi budowlanej z nieruchomością a miejsce opodatkowania VAT

W naszym ostatnim artykule zasygnalizowaliśmy trudności związane z ustaleniem miejsca świadczenia usług. Dzisiaj przedstawiamy praktyczne wskazówki pomocne w ustaleniu związku usługi z nieruchomością, a w konsekwencji miejsca opodatkowania VAT.

Enodo
14.04.2022

TSUE: korzystna interpretacja pojęcia stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej dla potrzeb VAT

Wydane kilka dni temu orzeczenie TSUE[1] może być bardzo ważne dla praktyki podatkowej w zakresie VAT w Polsce. Dotyczyło ono bowiem wysoce spornej kwestii: jak należy właściwie interpretować dla potrzeb VAT pojęcie stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej.

Enodo
04.02.2022

Ulepszania Polskiego Ładu ciąg dalszy. Sejm uchwalił nowelizację ustawy o PIT

Uchwalona 27 stycznia br. nowelizacja[1] przewiduje m.in. wdrożenie mechanizmu zaniechania poboru zaliczek w podatku dochodowym od osób fizycznych znanego już z budzącego wiele kontrowersji rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 7 stycznia 2022 r.  Czy ustawa ostatecznie zniweluje wątpliwości powstające u płatników rozliczających wynagrodzenia swoich pracowników?

Enodo
29.12.2021

Interpretacja ogólna MF: zwolnienie jest, ale nie wiadomo kto może z niego skorzystać

Minister Finansów potwierdził[1], że przewidziane w ustawie o CIT zwolnienie z opodatkowania dywidendy otrzymywanej przez spółki (tzw. parent-subsidiary) może być stosowane także do dywidend wypłacanych przez spółki jawne i komandytowe. Niestety nadal pozostają wątpliwości co do tego, w jaki sposób ustalić grono podatników uprawnionych do zwolnienia.

Enodo
23.11.2021

Onkoodpowiedzialni: listopad pod znakiem problemów zdrowotnych mężczyzn

Kolejna odsłona akcji #ONKOODPOWIEDZIALNI, którą dumnie wspieramy jako partnerzy tego przedsięwzięcia, poświęcona jest profilaktyce, diagnostyce i leczeniu raka gruczołu krokowego i raka jąder. 

Enodo
21.10.2021

Ceny transferowe a COVID-19: co dalej z APA?

W poprzednim artykule przedstawiliśmy Rekomendacje FCT w zakresie alokacji strat oraz kosztów nadzwyczajnych, a także traktowania wsparcia antykryzysowego. Kolejnym istotnym tematem, z którym muszą zmierzyć się polscy podatnicy, jest kwestia aktualności uprzednich porozumień cenowych (APA) w czasach pandemii COVID-19. W niniejszym artykule przedstawiamy główne wnioski dotyczące tego tematu wynikające z prac Forum Cen Transferowych, działającego przy Ministerstwie Finansów.

Enodo
24.09.2021

Kolejne zmiany w przepisach o cenach transferowych – projekt ustawy w Sejmie!

Polski Ład to wciąż gorący temat, również w obszarze cen transferowych! Ostatnio w dwóch artykułach na naszej stronie internetowej opisywaliśmy pozytywne i negatywne dla polskich podatników propozycje zmian w przepisach dotyczących cen transferowych. Artykuły te były oparte o projekt zmian w przepisach o cenach transferowych, który trafiły do prekonsultacji. Dzisiaj wiemy już jak wygląd projekt przepisów, który trafił do Sejmu.

Enodo
27.05.2021

Webinarium: VAT a kary umowne i odszkodowania w branży budowlanej

Serdecznie zapraszamy na bezpłatne szkolenie poświęcone tematyce opodatkowania VAT-em kar umownych i odszkodowań w branży budowlanej. Z naszych obserwacji wynika, że zagadnienie to budzi wiele wątpliwości i praktycznych problemów, dlatego w trakcie spotkania omówimy nie tylko aspekty prawne, ale przede wszystkim skoncentrujemy się praktycznych przypadkach.

Enodo
04.05.2021

Komu opłaca się pozostanie w spółce komandytowej – cz. 2

Objęcie spółki komandytowej opodatkowaniem CIT spowodowało ożywiony ruch na rynku restrukturyzacji spółek komandytowych (o zmianach pisaliśmy w I cz. artykułu). Wielu wspólników z obawy przed podwójnym opodatkowaniem zysków wypracowanych przez spółkę, stara się zrestrukturyzować swoją działalność. Są jednak i tacy, dla których optymalnym rozwiązaniem może okazać się kontynuacja działalności w dotychczasowej formie.

Enodo
08.04.2021

Webinarium: STRATEGIA PODATKOWA 2021. Jak się przygotować?

Serdecznie zapraszamy na webinarium poświęcone sporządzaniu i publikowaniu informacji o realizowanej strategii podatkowej. Przepisy, które weszły w życie 1 stycznia br. nałożyły na dużych podatników obowiązek raportowania, i to już za ubiegły, tj. 2020 rok.

Enodo
25.02.2021

Ceny transferowe, cz. 2 – rozliczenia za 2021 r.

W poprzednim artykule wskazaliśmy na co zwrócić uwagę w kontekście rozliczeń z podmiotami powiązanymi, dotyczących ubiegłego roku. W tej części przybliżamy najważniejsze zmiany w przepisach z zakresu cen transferowych, które weszły w życie w styczniu 2021 r.

Enodo
03.11.2020

Konfiskata prewencyjna: udowodnij własną „niewinność”

Jak wynika z pierwszej części artykułu o konfiskacie prewencyjnej, planowane rozwiązanie z jednej strony wpisuje się w pewien trend zmian w przepisach karnych i karno-skarbowych, stanowiąc niejako domknięcie systemu konfiskaty. Z drugiej strony, ten nowy instrument mający  przeciwdziałać ukrywaniu majątku pochodzącego z przestępstwa, może zawierać rozwiązania, które będą trudne do pogodzenia z podstawowymi zasadami praworządności oraz standardami ochrony podstawowych praw i wolności konstytucyjnych jednostki.

Enodo
23.10.2020

SLIM VAT: nowe zasady ujmowania faktur korygujących

Jednym z rozwiązań upraszczających rozliczenia VAT w projekcie SLIM VAT[1] jest zmiana zasad ujmowania faktur korygujących zmniejszających oraz wprowadzenie do ustawy zasad ujmowania korekt zwiększających.

Enodo